Tại Tọa đàm “Phát triển thị trường năng lượng” do Báo Xây Dựng tổ chức ngày 8/10, ông Trần Hoài Trang – Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, cơ quan quản lý đang chỉ đạo EVN triển khai thử nghiệm mô hình giá điện hai thành phần từ tháng 10/2025.
Đây được xem là bước đi quan trọng trong quá trình cải tiến cơ chế tính giá điện, giúp phản ánh đúng chi phí cung ứng và khuyến khích người dùng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả hơn.
🔹 Từ “một thành phần” sang “hai thành phần”: Vì sao cần thay đổi?
Hiện nay, Việt Nam đang áp dụng giá điện một thành phần, tức chỉ tính dựa trên sản lượng điện năng tiêu thụ.
Cách tính này đơn giản và dễ triển khai, song lại chưa phản ánh đầy đủ chi phí đầu tư hạ tầng, truyền tải và duy trì công suất đỉnh mà ngành điện phải đáp ứng.
Ông Trần Hoài Trang nêu ví dụ: một hộ gia đình có công suất sử dụng 24 kW trong 1 giờ/ngày và một hộ khác chỉ dùng 1 kW nhưng kéo dài suốt 24 giờ. Cả hai cùng tiêu thụ 24 kWh điện năng, nhưng ngành điện phải đầu tư hệ thống lớn hơn nhiều để đáp ứng nhu cầu “đỉnh” trong thời gian ngắn. Vì vậy, chi phí vận hành, truyền tải và đầu tư giữa hai hộ là hoàn toàn khác nhau.
Chính sự khác biệt này khiến việc tính giá điện theo sản lượng tiêu thụ đơn thuần chưa đủ công bằng và thiếu cơ chế khuyến khích tiết giảm phụ tải giờ cao điểm.
🔹 Cấu trúc giá điện hai thành phần
Theo kế hoạch, mô hình thử nghiệm sẽ chia giá điện thành hai phần:
-
Giá công suất (phần cố định): thể hiện chi phí đầu tư, duy trì hạ tầng và khả năng đáp ứng phụ tải đỉnh.
-
Giá điện năng (phần biến đổi): phản ánh lượng điện thực tế người dùng tiêu thụ.
Thử nghiệm ban đầu sẽ áp dụng cho khoảng 7.000 khách hàng sản xuất lớn, có mức tiêu thụ bình quân trên 200.000 kWh/tháng. Dữ liệu thu thập sẽ được dùng để đánh giá tác động thực tế, hiệu chỉnh mô hình tính giá và xác định tính khả thi trước khi mở rộng ra phạm vi toàn quốc.
🔹 Cần hạ tầng kỹ thuật và công tơ đo công suất chính xác
Để vận hành được cơ chế giá điện hai thành phần, hệ thống điện cần có công tơ điện tử hiện đại – có khả năng ghi nhận riêng cả sản lượng điện tiêu thụ và giá trị công suất theo thời gian thực.
Theo ông Trang, đây là điều kiện tiên quyết để đảm bảo minh bạch dữ liệu và tính toán chính xác.
EVN cho biết, hiện hạ tầng kỹ thuật của Việt Nam đã đạt mức sẵn sàng tương đối cao: nhiều khu vực đã lắp đặt công tơ điện tử kết nối từ xa, có thể cập nhật dữ liệu mỗi 30 phút, đáp ứng yêu cầu thử nghiệm.
🔹 Góc nhìn từ EVN: Cơ hội tiết kiệm và tối ưu chi phí cho doanh nghiệp
Ông Nguyễn Quốc Dũng – Trưởng Ban Kinh doanh EVN, cho biết mô hình giá điện hai thành phần đã được nhiều quốc gia phát triển áp dụng thành công, nhờ khả năng phản ánh đúng chi phí đầu tư của hệ thống điện.
Theo ông Dũng, cùng một mức tiêu thụ điện năng, các hộ hoặc doanh nghiệp có mức công suất đỉnh khác nhau sẽ có mức chi phí khác nhau. Ví dụ, hai cơ sở cùng dùng 300 kWh mỗi tháng, nhưng một cơ sở tiêu thụ đều đặn, còn cơ sở kia sử dụng công suất cao trong thời gian ngắn — chi phí mà ngành điện phải bỏ ra để đáp ứng là hoàn toàn khác biệt.
Việc áp dụng giá điện hai thành phần sẽ khuyến khích khách hàng điều chỉnh hành vi sử dụng, phân bổ phụ tải hợp lý để giảm công suất đỉnh mà vẫn duy trì sản lượng cần thiết. Điều này giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành, còn ngành điện giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới mới.
🔹 Lộ trình và định hướng
Theo kế hoạch, việc thử nghiệm sẽ được thực hiện trên giấy từ tháng 10/2025, sau đó EVN sẽ tổng hợp dữ liệu và đánh giá kết quả, trước khi trình Bộ Công Thương xem xét áp dụng chính thức từ năm 2026.
Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển lớn trong việc định giá điện theo thị trường, hướng tới một hệ thống điện minh bạch, công bằng và bền vững hơn, đồng thời phù hợp với lộ trình chuyển đổi năng lượng và phát triển kinh tế xanh mà Việt Nam đang theo đuổi.
Xem thêm
